سعدی را افصح المتکلمین و استاد سخن لقب داده اند و کلام وی را نمونۀ عالی سخن سهل ممتنع دانسته اند. ظرایف و راز و رمزهای بسیاری در کلام سعدی، وی را شایستۀ این القاب کرده است؛ از جمله هنر گفتگو و مناظره. حاضرجوابیها و نکته گوییهای سعدی در غزل موجب خلق ابیاتی شده که بسیاری از آنها نمونۀ سخن سهل ممتنع بشمار می آیند. در پژوهش حاضر، ابیاتی از غزل سعدی که بیانگر دو دیدگاه متفاوت در قالب گفتگوی دو یا چندنفره و تک گویی درونی هستند، برای بررسی انتخاب شده اند. نمونه های برگزیده غالباً وقوعی اند و از لحاظ محتوا، فرم (زبان و بلاغت) و طرفین گفتگو قابلیت بررسی و تحلیل دارند. موضوع غالب این ابیات، دفاع سعدی از عشق و جمالپرستی در قالب طنز یا استدلال است. در این نمونه ها شاعر برای اثبات دیدگاه خود از شگردهای گوناگون زبانی و ادبی برای ایجاد طنز، ایجاز، قرینه سازی و تقابلهای هنرمندانه بهره گرفته است.
