مفهوم حق که تا پیش از مشروطه، صرفاً در مباحث فقهی و در کتب فقها مطرح می شد، در جریان نهضت مشروطه خواهی رنگ وبوی تازه ای به خود می گیرد و در گستره اجتماعی و سیاسی مورد بحث واقع می شود. در این دوران برای اولین بار صحبت از حقوق ملت می شود و برخی از مصادیق آن مانند برابری و آزادی، بخشی از مهم ترین تلاش های مشروطه خواهان را به خود اختصاص می دهد. دلیل چنین تحولاتی را بایستی در اندیشه ورزی های اندیشمندان مختلف عصر مشروطه دید، چراکه مبنای هر تغییری در عمل، تغییر در نظر است. از میان همه اندیشمندان عصر مشروطه، نائینی و اندیشه های او اهمیت بسزایی دارد، زیرا تلاش می کند با تکیه بر عقل و سنت های جامعه ایرانی، راه را برای ورود مفاهیم جدید بگشاید. در این نوشتار تلاش شده است که اندیشه های محقق نائینی و سایر اندیشمندان عصر او در خصوص مفهوم نوین حق مورد بررسی قرار گیرد و نتیجه آن است که نائینی بیش از سایر هم عصران خود در تبیین مفهوم حق و اقسام آن موفق بوده و حقوقی را در گستره یک واحد سیاسی و نیز در گستره جهانی برای افراد شناسایی کرده است.
