مقدمه و اهداف: در سالهای اخیر، نقش وجوه نقد در تصمیمگیریهای مالی شرکتها بیشازپیش موردتوجه پژوهشگران قرار گرفته است، زیرا میزان کارایی شرکتها در استفاده از منابع نقدی میتواند شاخصی از کیفیت مدیریت مالی و حاکمیت شرکتی آنها باشد. با وجود پژوهشهای متعدد درباره عوامل مالی مؤثر بر ارزش نهایی وجه نقد، بررسی ابعاد غیرمالی و بهویژه ویژگیهای هیئتمدیره کمتر موردتوجه قرار گرفته است. تنوع در ترکیب هیئتمدیره میتواند با گسترش دیدگاهها، مهارتها و تجربیات اعضا، بر کیفیت تصمیمگیری و تخصیص منابع مالی اثرگذار باشد. درعینحال، استقلال هیئتمدیره و پویایی محیط تجاری ممکن است شدت و جهت این رابطه را تغییر دهند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر تنوع هیئتمدیره بر ارزش نهایی وجه نقد و تبیین نقش تعدیلگر استقلال هیئتمدیره و پویایی محیط تجاری بر این رابطه است. روشها: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روششناسی، توصیفی همبستگی و مبتنی بر دادههای ترکیبی است. جامعه آماری شامل کلیه شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۳ است که پس از اعمال محدودیتها جهت دستیابی به مشاهدات همگن، ۱۱۶ شرکت در قالب ۲۰۸۸ سال شرکت بهعنوان نمونه انتخاب شدند. متغیر وابسته، ارزش نهایی وجه نقد و متغیر مستقل، تنوع هیئتمدیره است. استقلال هیئتمدیره و پویایی محیط تجاری بهعنوان متغیرهای تعدیلگر در پژوهش لحاظ شدهاند. برای تحلیل دادهها از الگوی رگرسیون پانل با کنترل اثرات ثابت سالها و صنایع و برآوردگر حداقل مربعات تعمیمیافته (GLS) به همراه تصحیح خوشهای در سطح شرکت، استفاده شده تا ناهمسانی واریانس و همبستگی درونشرکتی کنترل گردد. یافتهها: نتایج برآورد مدلهای رگرسیونی نشان میدهد که تنوع هیئتمدیره اثر مثبت و معناداری بر ارزش نهایی وجه نقد دارد؛ بهگونهای که شرکتهایی با ترکیب متنوعتر از نظر جنسیت، تحصیلات، تجربه و تخصص اعضای هیئتمدیره، از کارایی بالاتری در استفاده از وجوه نقد برخوردارند. این یافته مؤید نقش تنوع هیئتمدیره در ارتقاء کیفیت تصمیمگیری و بهبود نظارت بر سیاستهای مالی شرکت است. افزون بر آن، میزان این تأثیر در شرکتهایی که از هیئتمدیره مستقلتری برخوردارند، تقویت میشود؛ بدین معنا که استقلال اعضای غیرموظف با کاهش تضاد منافع و بهبود شفافیت تصمیمهای مدیریتی، به افزایش ارزش نهایی وجه نقد منجر میشود. همچنین، نتایج نشان میدهد که پویایی محیط تجاری نیز در این رابطه نقش تشدیدکننده دارد؛ بهطوریکه در محیطهای پویا و متغیر، تأثیر مثبت تنوع هیئتمدیره بر ارزش نهایی وجه نقد، قویتر است. این امر بیانگر آن است که در شرایط تغییرات سریع بازار و عدم اطمینان بیشتر، شرکتهای دارای هیئتمدیره متنوعتر توانایی بالاتری در اتخاذ تصمیمهای مالی انعطافپذیر و پاسخگو دارند. در مقابل، در محیطهای کمتحول یا شرکتهای با استقلال کمتر هیئتمدیره، رابطه مزبور ضعیفتر یا بیمعنا میشود. نتایج آزمونهای تکمیلی با بهکارگیری تعریف عملیاتی جایگزین برای متغیر وابستۀ مدلها، مؤید یافتههای اصلی پژوهش و نشاندهندۀ استحکام و پایداری نتایج است. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که تنوع هیئتمدیره با تقویت کارایی تصمیمگیری مالی و نظارت مدیریتی، ارزش نهایی وجه نقد شرکت را افزایش میدهد و این اثر در حضور هیئتمدیره مستقلتر و در محیطهای تجاری پویا شدت مییابد. بر این اساس، به مدیران و سیاستگذاران مالی توصیه میشود در طراحی ساختار حاکمیت شرکتی، بر تنوع و استقلال هیئتمدیره بهعنوان عوامل کلیدی ارزشآفرینی تمرکز نمایند.
