مشخصات پژوهش

صفحه نخست /تبیین شفافیّت ساختار فضایی ...
عنوان تبیین شفافیّت ساختار فضایی معماری ایران در دورۀ صفویّه (مطالعة موردی: کوشک هشت بهشت و مسجد امام اصفهان)
نوع پژوهش مقاله چاپ‌شده
کلیدواژه‌ها ساختار فضایی، شفافیّت، معماری ایرانی، کوشک هشت بهشت، مسجد امام اصفهان
چکیده فضا، یکی از مفاهیم اساسی معماری است که توسط کالبد محدود و در رابطه ای ادراکی بین فرد ادراک کننده و کالبد ادراک شونده محسوس می شود. در آثار معماری، ترکیب فضاها، ساختار فضایی را شکل می دهند که متشکّل از روابط و کنش های درونی فضاهاست. ساختار فضایی، کیفیّات ادراکی ویژه ای را سبب می شود که نقش بنیادی در تجربه و فهم اثر معماری دارد. یکی از کیفیّاتی که در ساختار فضایی معماری ایرانی ظهور یافته، شفافیّت است که در دورة اعتلای معماری ایران، یعنی دوران صفوی، ظهور و بروز شایانی داشته است. هدف تحقیق حاضر، تبیین و دسته بندی شفافیّت در ساختار فضایی معماری ایران، با عطف توجّه به معماری دوران صفوی است. برای بررسی این موضوع، بناهای این دوران با توجّه به ساختار فضایی آنها، به دو گونۀ برون گرا و درون گرا تقسیم شدند. از نمونه های گونۀ برون گرا، کوشک هشت بهشت اصفهان، و از گونۀ درون گرا، مسجد امام اصفهان انتخاب شدند. پژوهش حاضر، به روش مطالعۀ موردی، بر پایة داده های حاصل از اسناد کتابخانه ای و مشاهدۀ میدانی، به تحلیل، تبیین و دسته بندی انواع شفافیّت در ساختار فضایی معماری ایران می پردازد. یافته های این تحقیق نشان می دهد که شفافیّت فضایی در معماری ایرانی متنوّع است. این کیفیّت ادراکی فضا، به دو صورت حرکتی/ ادراکی و بصری/ ادراکی قابل دسته بندی است. معماران ایرانی، با عناصری هم چون فخرومدین، شناشیل، هورنو، شباک و روزن، به شفافیّت بصری/ادراکی، و با عناصر دیگری نظیر حیاط، ایوان و گنبدخانه، به شفافیّت حرکتی/ادراکی دست پیدا کرده اند. عناصر شفافیّت بصری/ ادراکی، علاوه بر عملکرد خود، سبب نورانیّت، تداوم بصری و درک همزمان درون و بیرون فضا می شود؛ درحالی که شفافیّت حرکتی/ادراکی، گشایش، سبکی، تسلسل، یکپارچگی و پیوستگی فضا را به همراه دارد؛ و انسان همواره فضا را تعریف شده، ولی بی پایان احساس می کند. درنتیجه، معماری ایرانی، به ویژه در دوران صفوی، واجد تسلسل و در عین حال پیوستگی فضایی است. این پیوستگی فضایی، همواره آدمی را در درون فضایی که تعریف شده قرار می دهد.
پژوهشگران